Seksueel misbruik binnen het gezin
Bijgewerkt op: 5 dagen geleden
De strijd tussen twee krachten: overleven of helen
Wanneer je seksueel misbruik hebt meegemaakt door iemand die dicht bij je staat in de familie zoals je vader, moeder, opa, oom, tante of neef ontstaat er soms diep vanbinnen een constante strijd. Een strijd tussen twee hele sterke krachten: verdringing en bewustwording.
Verdringing bij seksueel misbruik: de kracht om te overleven
Verdringing is geen zwakte. Het is een beschermend overlevingsmechanisme van jouw systeem. Verdringing helpt je om de pijn en de herinneringen zo diep mogelijk weg te stoppen, zodat je door kunt gaan. Want het leven stopt niet. Een kind dat seksueel misbruikt is, moet de volgende dag gewoon naar school en mee naar familieverjaardagen. Een volwassene moet blijven functioneren op werk en in het gezin. Verdringing zorgt ervoor dat je door gaat. Het laat je overleven.
Bewustwording bij seksueel misbruik: de kracht om te verwerken
Aan de andere kant staat bewustwording. Dit is de kracht die verlangt naar het trauma verwerken. Bewustwording wil jou helpen om niet langer alleen te overleven, maar weer te gaan leven. Het is de allereerste stap op jouw verwerkingspad. Om te kunnen verwerken, moet je immers onder ogen zien wat jou is aangedaan, welke wonden er zijn en welke impact dit heeft op jouw leven nu.
Waarom bewustwording zo moeilijk is
Het aankijken van het misbruik binnen de familie en de schade die het heeft veroorzaakt, is
ongelooflijk heftig. Sommige mensen merken dat het ook lichamelijk overweldigend kan aanvoelen, bijvoorbeeld:
Je keel trekt dicht en je krijgt moeilijk adem.
Je voelt een loodzwaar gewicht op je borst.
Er ontstaat een enorme druk op je oren en in je hoofd.
Je krijgt paniekaanvallen of angstaanvallen
Wanneer de herinneringen en emoties zó stormachtig omhoogkomen, voelt dat vaak onveilig. Jouw systeem grijpt dan onbewust automatisch in via het vertrouwde mechanisme: verdringing. Je duwt alles weer naar beneden om de rust en veiligheid te herstellen.
Zo ontstaat er een herhalende cyclus. Je verlangen naar verwerking roept de bewustwording op, maar doordat de herinneringen te overweldigend zijn (of omdat je de juiste steun mist), schiet je weer in de verdringing. Dit continue heen en weer reizen tussen overleven en verwerken kan jaren duren en eist fysiek en mentaal een enorme tol.
Hoe ziet verdringing er in de praktijk uit?
Verdringing is meer dan alleen 'iets vergeten'. Het uit zich op heel veel verschillende manieren:
Bagatelliseren: "Het valt wel mee.", "Anderen hebben het veel erger gehad.", "Hij bedoelde het vast niet zo."
Twijfelen aan jezelf: "Heb ik het wel goed gezien?", "Het was vast een misverstand, ik verbeeld me dingen."
Het misbruik herinterpreteren: "Het was geen misbruik, het was gewoon een bijzondere band."
Zelfbeschuldiging: "Ik had eerder moeten praten.", "Ik had het niet toe moeten laten."
Ontkenning: "Er is niets gebeurd, dat zou die persoon nooit doen."
Geheugenverlies: Soms merk je dat herinneringen wazig zijn of dat je in de war raakt als je eraan denkt. Dat kan bij trauma voorkomen.
Waarom misbruik door een familielid extra complex is
Seksueel misbruik door een familielid is vaak extra moeilijk om over te praten, omdat het niet alleen jou raakt maar het hele familiesysteem.
De specifieke rol van de vader
Wanneer de dader de vader (of stiefvader) is, heeft dit veel impact. Een vader is niet zomaar een familielid; hij is een primaire hechtingsfiguur van wie een kind voor 100% afhankelijk is voor veiligheid, basisbehoeften en identiteitsontwikkeling.
De basis van veiligheid is weg: Wanneer juist de persoon die jou moet beschermen de bron van angst en grensoverschrijding wordt, raakt het zenuwstelsel van een kind volledig ontregeld.
Machtsverhouding: Een vader heeft als opvoeder een natuurlijke autoriteit. Dit maakt het voor een kind onmogelijk om grenzen aan te geven of aan de situatie te ontsnappen.
De rol van de rest van het gezin: Soms zie je dat bij misbruik door een (stief)vader, de moeder of de rest van het gezin een wegkijkende of passieve rol inneemt uit angst, financiële afhankelijkheid of machteloosheid. Dit versterkt het gevoel van eenzaamheid bij het kind.
Misbruik door overige familieleden (zoals een opa, oom, tante of neef)
Ook als het misbruik plaatsvindt door een opa, oom, tante of ander nabij familielid, spelen er unieke, beschadigende dynamieken:
Het 'lieve' familielid met een perfect masker: Daders binnen de familie dragen naar de buitenwereld vaak het masker van de 'gezellige opa' of de 'behulpzame oom'. Omdat de hele familie een positief beeld van hem heeft, is de drempel om iets te zeggen heel moeilijk.
Dubbele signalen: De persoon die grenzen overschrijdt, is vaak ook degene die cadeautjes geeft of leuke dingen met je doet. Deze mix van genegenheid en geweld maakt het voor een kind enorm verwarrend.
De klem van de familieloyaliteit
Als kind én als volwassene ben je diep verbonden met je familie. Misbruik binnen de familiekring zet die loyaliteit volledig onder druk:
Angst om de familie te breken: Je bent bang dat als je de waarheid spreekt, de familie uit elkaar valt, Relaties worden verpest of dat niemand je gelooft.
Omgekeerde schuld: Daders maken (vaak subtiel) gebruik van deze loyaliteit: "Dit is ons geheim", of "Als je dit vertelt, maak je de familie verdrietig." Hierdoor voelt het slachtoffer zich onterecht verantwoordelijk voor de rust in de familie.
Je hebt als kind nooit de verantwoordelijkheid gehad om de familie bij elkaar te houden. Die verantwoordelijkheid hoort nooit bij een kind te liggen
De weg naar bewustwording en verwerking
De stap maken van verdringing naar bewustwording is een van de moedigste keuzes die je kunt maken. Het kan een belangrijke stap zijn op weg naar meer vrijheid en een leven waarin het verleden minder bepalend wordt.
In dit proces kom je grote thema's tegen:
Het doorbreken van de familieloyaliteit: Erkennen wat jou is aangedaan voelt vaak angstig of als verraad aan de familie. Het vraagt enorme moed om jouw waarheid te vertellen.
Rouw en verdriet: Rouwen om de veilige thuisbasis of familieomgeving die er had moeten zijn en om de familie figuur die jou niet de bescherming gaf die je verdiende.
Het verwerken van de verwarring: Plek geven aan het feit dat iemand die dichtbij stond en jou hoorde te beschermen, jou tegelijkertijd schade heeft gegeven.
Verwerken doe je niet alleen
Bewustwording hoef je niet alleen te dragen. Je mag dit stap voor stap doen. Je hoeft niet alles tegelijk te herinneren, te begrijpen of te verwerken. Soms begint verwerking simpelweg met het erkennen van wat je voelt en het vinden van iemand bij wie je je veilig genoeg voelt om te vertellen wat er is gebeurt.
Wat jou is aangedaan, was niet jouw schuld. De verantwoordelijkheid ligt altijd bij degene die de grens heeft overschreden. "Het is nooit de schuld van degene die het is overkomen."
